سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
203
تاريخ ايران ( فارسى )
صنعتگران فلزكار ايران در ونيس بوده است . ايشان در آنجا از هنرهاى خودشان مسطوره و نمونههاى عالى و برجستهاى رواج دادند . اين نقشهها و طرحها تا نورمبرگ و اگسبرگ اشاعت و انتشار يافته و كتابهائى در آنجاها از اين الگوها نوشته شد كه در آنها طرحهاى عجيب مشبككارى و درهم را به زرگرى وفق داده و با آن منطبق ساختند . اين كتابها مخصوصا كتاب ويرجيل سوليز « 1 » نورنبرگ به تمام اطرافواكناف انتشار يافته و حتى بانگلستان رسيد ، چنان كه كارهاى زرگرى زمان ملكه اليزابت شاهد صادقى است بر نفوذ صنايع ايران . ظهور سلسلهء شيبانى در آغاز فصل پنجاه و ششم ، ما شرحى از جوجى پسر چنگيز خان مذكور داشتيم . فرزند پنجم او موسوم به شيبان كه در 1240 ميلادى با باتو در هنگرى همراه بود سرزمين ما بين جبال اورال و رودخانههاى الك « 2 » و ارغيز « 3 » باسم تيول مادام العمر به او اعطاء شد كه در آنجا ايل و عشيرهء وى بارور گرديده رو بازدياد نهادند ، چنان كه بسدهء پانزدهم ميلادى كه ميآئيم در ميان اولادهاى او يكنفر ابو الخير نام را مىبينيم كه به خوارزم و تركستان حمله برده است . پسرش محمد شيبانى و نيز معروف به شاهى بيگ خان تقريبا آخرين جنگجوى نامى نژاد خود پس از اينكه يك چند خدمت سلطان احمد را ميكرد آخرين شاهزادگان تيمورى را بواسطهء گرفتن هرات از دست دو پسر سلطان حسين در 913 هجرى ( 1507 ) برانداخته و آن سلسله را منقرض و خاندان ازبك را تأسيس نمود تا زمان تأليف كتاب دوام دارد ، چه امير بخارا و خان خبوه هردو از نسل شيبان و از همان تخمه بشمار ميآيند و نام ازبك از خان بزرگ ازبك قبيلهء تاتار زرد گرفته شده است . بابر چون بدون دادن از گزارشى ظهير الدين مشهور به « بابر » تاريخ ايران مكمل نخواهد بود لذا قلم را به طرف او معطوف ميداريم . وى پسر عمر شيخ ميرزا و نوهء ابو سعيد بوده است . اين فاتح هندوستان در سال 888 هجرى ( 1483 ) به دنيا آمد . فقط دوازده سالش بود كه بجاى پدر بامارت فرغانه نشست .
--> ( 1 ) - Virgil Solis of Nuremberg . ( 2 ) - Ilek . ( 3 ) - Irghiz .